Soma’nın 19. ve 20. yüzyılda sosyal ve kültürel hayatını yansıtan tarihi evleri, daha çok Cami sokağı, Kazım Karabekir çaddesi ve Namık Kemal Caddesi ile Cuma Mahallesinde yoğunlaşmaktadır.
Günümüze kadar ulaşan tarihi evler, son yıllarda ihtiyaçlara göre büyük değişiklikler geçirmiş, evlerin iç bölümlerinde mutfak, tuvalet, banyo gibi eklentiler yapılmıştır. Dış görünümleri taş olduğu için büyük ölçüde korunurken, toprak örtülü damları loğlama zorluğuyla kiremit ya da çinko ile kaplanmıştır.
Gerek iklim ve coğrafyanın, gerekse sosyo-ekonomik yapının sağladığı zenginlik sayesinde sürekli yerleşim gören Soma topografyasında konut gelişimini izlemek neredeyse olanaksız hale gelmiştir. Buna karşın son yüzyılın çok kültürlülüğü ile şekillenmiş özgün bir sivil mimarinin varlığından söz etmek mümkündür. Zaten Soma, sayıları her geçen gün azalsa da, geleneksel konut çeşitliliğinin önemli ölçüde korunabildiği ender yerlerden bir tanesidir.
Dar sokakların her iki kenarına sıralanmış evlerin mimarisinin oluşumunda taş, kerpiç ve ahşabın büyük bir uyum içerisinde kullanıldığı görülmektedir. Sokağa dik ya da paralel yerleştirilen iki plan tipine sahip Soma evlerinde genelde alt katlar “işlik”, üst katlar ise yaşam alanı olarak düşünülmüştür. Alt katları oluşturan duvarlar yüksek tutulmuştur.
Tarihi Soma Evlerinin hepsinde mutlaka küçük ya da büyük bir avlu yer almıştır. Yaşamın büyük bir bölümünün geçtiği bu mekanlar yüksek duvarların ardında olmasına rağmen ferahtır ve genelde küçük bir bahçe görünümündedir.
Öte yandan Soma ev geleneğinin en etkileyici yanı binbir emekle, binbir çeşit nakışla yapılmış, evlerin kişiliğini görebilme yolunda bize yol gösteren kapılarıdır. İç bölümlerdeki sadeliğe karşın girişlerdeki yoğun süsleme tüm doğuda olduğu gibi geometrik ve bitkisel desenlerle zenginleştirilmiştir.
CAMİİ 2.jpg)
