CAMİİ 2.jpg)
|
|
|
|
|
KASIMPAŞA CAZAYİRLİ HASAN PAŞA KALYONCU CAMİİ –BEYOĞLU-İSTANBUL
1782 yılında “Kalyoncu Kışlası” adıyla yaptırılan yapıya kullanılış amacına göre Kasımpaşa Kışlası, Bahriye Kışlası, İstanbul Kışlası ve son olarak da Cezayirli Gazi Hasan Paşa Kışlası isimleri verildi.
Binaya ait çeşme kitabesinden de anlaşıldığı üzere inşaat 1782 yılında tamamlanmıştır. Kalyoncular Kışlası’nın bütün masrafları ile Cezayirli Gazi Hasan Paşa Vakfı’na bağlı olarak inşa edilen cami, mektep ve çeşmelerin giderleri paşanın şahsi bütçesinden karşılanmıştır.
Kaptanıderya Gazi Hasan Paşa, kışlanın orta avlusunda kendi vakfına bağlı olmak üzere bir cami yaptırmıştır. İki katlı caminin bitişiğinde küçük bir mektep, altında kalyoncuların başağası hücresi, çavuş koğuşları ile bir de hapishane inşa edilmişti. Sultan I. Abdülhamid’in emri ile yapılan ve caminin kuzey cephesinde yer alan minaresi tek şerefeliydi ve şerefeden yukarısı çini ile tezyin edilmişti.
Caminin son cemaat mahalli, mermer sütunlar üzerinde yer almaktaydı. Ahşap son cemaat kısmının kuzey tarafının altında abdest alma mahalli ve musluklar bulunuyordu. Caminin iç tezyinatı üç cepheyi çepeçevre dolaşan ve oyma olarak yazılan Ömer Vasfi imzalı surelerle (Hicri 1203 tarihli), diğer cephesi ise Osman Hilmi Efendi imzasını taşıyan sureler ile (Hicri 1197 tarihli) süslenmişti.
Sultan I.Abdülhamid, caminin kubbe içi alt kenarına konulmak üzere Hattat Laz Ömer Vasfi Efendi’ye Allah, Peygamber, dört halife ile Hasan ve Hüseyin yazılı levhalar yaptırmıştı. Bu levhaların alt kısmı hizasında ve ana mekânın üç kenar çevresini kaplayacak biçimde üzerleri altın varaklı ve ahşap oyma tekniği ile yazılmış Cuma suresi mevcuttu. Ayrıca minber üstündeki oymalar, Hünkâr Mahfili’nin altın yaldızlı kafesi ve süsleri 19. yüzyıl başlarına ait tezyinat örneklerini yansıtıyordu. Mahfilin eteğini çevreleyen ahşap oyma kesme kuşak yazısı da Osmanlı hat sanatının nadide örneklerinden biri olarak kabul edilmekteydi.
Caminin doğu ve batı cephelerinden birer köprü ile kışlaya geçiş sağlanmıştı. Batıdaki köprüyü sadece Padişah ya da Kaptanıderya, doğudakini ise kalyoncular veya sonraları bahriye eratı kullanmaktaydı. Bu köprülerin, 19. yüzyıl ortalarından itibaren yapılan tadilatlar esnasında kaldırıldığı anlaşılmaktadır.
Kalyoncu Kışlası camisinin zemin katı kısmında, doğu cephesinin orta yerindeki penceresinin iç tarafında bir sandukanın, yani caminin içinde bir yatırın mevcudiyeti literatüre yansımıştır. Hasan Paşa, camiyi inşa ederken bu mezarı kaldırmamıştı. Sandukası taştan olan yatırın 1930 yılına kadar tırabzanları ile mum dikme yerleri mevcuttu. 1930’dan sonra bu mezar ile birlikte zemin katta yer alan dershane de bozulup depoya çevrilmiştir. Böylece caminin girişi de değişmiştir.
Sultan I. Abdülhamid’in ilk açılış cuma selamlığına katıldığı ve III. Selim’in de cuma selamlığına geldiği bilinen kışla cami, muhtelif tarihlerde tamiratlar gördüğünden, tezyinat ve bazı ahşap bölümleri bakımından orijinal vasfını kaybetmiştir.
Gazi Hasan Paşa, kışla cami ve çeşmeler için Taksim’den su temin etmiştir. Bu maksatla öncelikle Sultan I. Mahmud (1730-1754)’un Bahçeköy’deki Topuzlu bendinin duvarları dört arşın yükseltilmiştir. Böylece Taksim deposunun su rezervi artırılmış ve buradan da kışlaya su nakli gerçekleşmiştir. Taksim makseminin giriş oluğunun sol kısmında yer alan kitabede, Gazi Hasan Paşa’nın yaptırdığı Kalyoncu Kışlası ve çeşmelerine toplam 22 masura (143 m3/gün) su tahsis edildiği kaydı yer almaktadır.
Kışla içindeki caminin iki tarafında birer su kuyusu yapılmıştı. Bu kuyuların süslemeli tulumbaları bulunuyordu. Ayrıca 40 ton kapasiteli bir de sarnıç inşa edilmiş ve buralardan caminin dokuz abdest musluğuna muntazaman su verilmişti.
Hasan Paşa, caminin zemin katında muslukların olduğu kısımdaki kuzey duvarına barok tarzda mermer bir çeşme yaptırmıştır. Bu çeşmenin zank taşında yer alan 1782 tarihli Arapça kitabe, paşanın çok sevdiği ve yanından ayırmadığı aslanını simgeleyen tarzda yazılmıştı.
Caminin avlu zemininde, abdest mahallinden ayrı olarak doğu, batı ve güney cepheleri boyunca sıralanan ve yine mermerden yapılmış ayak yıkama tekneleri bulunuyordu. Bu tekneler gemilerde yalın ayak görev yapan kalyoncu neferlerinin yağlı, ziftli, katranlı ayaklarının neft yada sodalı su ile yıkanıp temizlendikten sonra abdest alabilmeleri içindi. Çeşmeleri de bulunan bu mermer tekneler aynı zamanda neferlerin elbiselerini yıkama yeri olarak kullanılıyordu.
Kaptanıderya Gazi Hasan Paşa, kışla caminin bitişiğinde bir Sıbyan Mektebi inşa ettirmişti. Cami ile birlikte vakfından gelirler tahsis ettiği bu mektepte kalyoncu neferleri ile birlikte dışarıdan gelen öğrencilere de Kur’an-ı Kerim eğitimi veriliyordu. Bu küçük mektep, büyük Kasımpaşa yangınında harap olunca, 1906’da modern tarzda ve daha büyük olarak yeniden inşa edilmiş, vakfın Tevliyet Komisyonu tarafından muallim atamaları yapılmıştı.
Hasan Paşa, kışla ile bütün müştemilatını sahibi olduğu vakfına kaydettirmiştir. Cezayirli Gazi Hasan Paşa Vakfiyesi ile zeyillerinde kışla, cami, mektep ve çeşmelere dair şartlar belirlenmiş, görevliler için gelirler tahsis edilmiştir.
KAYNAK: Kasımpaşa Kalyoncu Kışlası” Ali Fuat Örenç” İstanbul Üniversitesi
FOTOĞRAFLAR: Erol Şaşmaz |
| KASIMPAŞA CAZAYİRLİ HASAN PAŞA KALYONCU CAMİİ –BEYOĞLU-İSTANBUL Fotoğraf Galerisi
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | |
|
