Birinci Ulusal Mimarlık Akımı, Vedat Tek Yapıları Sultantepe, Üsküdar’dadır.
Yapıldığı dönemde (1925) tütün deposu olarak kullanılan bina yakın zamanda restore edilerek Türkiye’nin önde gelen holdinglerinden birine satılmıştır ve halen holding genel merkezi olarak kullanılmaktadır. Mimar Vedat Tek’in eseridir.
Üsküdar’da Paşalimanı Caddesi’nde bulunan Nemliızade Tütün Deposu, 1923-1925 yıllarında inşa edilmiştir.
Kurulduğu yerde daha önce Sadrazam Hüseyin Avni Paşa’ya ait bir köşkün olduğu bilinmektedir. Harap duruma gelen köşk, tütün deposu olarak kullanılmaktayken yıkılarak yerine depo olarak bu bina yapılmıştır.
Toplam 7 katlı olan Nemliızade Tütün Deposu, Boğaz’ın yalı özelliği taşıyan en yüksek, tarihi binasıdır. Günümüzde iş merkezi olarak kullanılan bina, Şark Tütün Deposu olarak da bilinmektedir.
Yapı, Üsküdar- Kuzguncuk arasında Paşalimanı Caddesi 106 pafta, 528 ada 25 parsel üzerinde yer almaktadır. Yapının bu günkü sahibi Ciner Grubu’dur. Kurumun merkez yönetim binası olarak hizmet vermektedir. Halka yönelik kullanıma açılmadığından yapıyı sadece dıştan görüntülendi.
Anadoıu’dan İstanbul’a gönderilen tütünler Şark / Nemlızâde tütün deposunda depolanıp, kalitesine göre sınıflandırılır, sıkıştırılıp, balyalanarak, yurt dışına ihraç edilirdi.
Yapı kendi türü içinde günümüze kadar gelmiş nadir örneklerden biridir.
I. Ulusal Mimarlık Dönemi’nin bir ürünüdür. Özgün mimarisi ve yapısal nitelikleri ile o dönemin genel özelliklerini en sade şekilde yansıtmaktadır.
Nemlizâde, kareye yakın dikdörtgen planIı ve şekline uygun olarak basit ve sade bir şekilde düzenlenmiştir. Her kat birbirini tekrar eden plan şemasına sahiptir. Dolayısıyla her katta tütünlerin ayıklanıp, kalitesine göre sınıflandırıldığı atölye olarak tasarlanan “U” şeklinde bir salon ve “U” planın orta kütlesinde merdiven ve asansör kovası yer almaktadır.
Çelik iskelet ve betonarme gibi yeni inşaat tekniklerinin yanısıra merkezî ısıtma sistemi, asansör gibi yenilikler de bu dönemde benimsenip, yaygın olarak kullanıImaya başlanmıştır. Nemlizâde de betonarme kullanımının ilk örneklerindendir. Beden duvarları betonarme ve tuğla karışımın birlikte uygulanmasından meydana gelmiştir.. Döküm kaloliferli ısıItma sistemi ile yük ve yolcunun birlikte taşındığı asansör döneminin yine ilk uygulamalarındandır.
Vedat Tek’in inşa ettığı bir diğer tütün deposu da Bursa’daki Kazım Emin Tütün deposudur.
KAYNAK: TARİHİ İSTANBUL / ÜSKÜDAR SEMPOZYUMU
FOTOĞRAFIAR: EROI ŞAŞMAZ
NEMLİZADE TÜTÜN DEPOSU -SULTANTEPE- ÜSKÜDAR-İSTANBUL Fotoğraf Galerisi
CAMİİ 2.jpg)
