EMİNÖNÜ HACI BEŞİR AĞA KÜLLİYE TEKKESİ – FATİH –İSTANBUL
Tekke, İstanbul’un Eminönü İlçesi, Alemdar Mahallesi’nde, Alay Köşkü Caddesi ile Hükümet Konağı Sokağı’nın kesiştiği köşede yer alan Hacı Beşir Ağa Külliyesi’nin batısına konumlandırılmıştır. Bağımsız bir yapı olarak inşa edilen tekke, külliyenin diğer yapılarından Hacı Beşir Tekkesi Sokağı ile ayrılmaktadır. Giriş kapısı üzerindeki inşa kitabesine göre yapı H.1158 / M.1745–1746 yıllarında Hacı Beşir Ağa tarafından yaptırılmıştır.
Kitabenin okunuşu;
“Zîb ü zîverle bu dergâh fi’l-mesel Kalb-i sâf-ı ârif-i billâhdır
Tab’ıma lâyıh iden bu nükteyi Feyz-i pîrân-ı der-i în dergâhdır
Rahmiyâ târih-i itmâmı anın
Nass-ı pâk-i fezkûrû ismillâhdır 1158
İnşa kitabesinin altında bir de ketebe kitabesi yer almaktadır . Ketebe kitabesinden, şair Rahmi’ye ait kitabeyi; Hacı Beşir Ağa vakfının kâtibi Mehmet Emin’in yazdığını öğreniyoruz.
Ketebe Kitabesinin okunuşu;
Ketebehû Mehmed Emin
Kâtib-i vakf-ı müşârun ileyh
Mimari Tanım:
Eğimli bir araziye kurulmuş olan tekke, ana hatlarıyla revaklı bir avlu etrafına sıralanmış mekânlardan oluşmaktadır). Tekke, plan şeması bakımından Osmanlı medreselerinde sıklıkla uygulanan; tek katlı, revaklı açık avlulu plan şemasını tekrar etmektedir. Ancak tekkenin güneydoğu köşesine, farklı işlevlere sahip mekânlar yerleştirilmiştir.
Yapının beden duvarları üstünden tuğla malzemeyle oluşturulmuş kare kesitli bacalar yükselmektedir. Hacı Beşir Ağa’nın H.1158 / M.1745-1746 tarihli vakfiyesinde; “zâviye-i mübârek” olarak ifade edilen yapının; dokuz hücreden oluştuğu şu şekilde belirtilmektedir; “… zâviye-i latîfe dokuz bâb hücerâtı muhtevî olmağla hücre-i evvel şeyh efendilere mahsûs ola …”
Aynı vakfiyede, zaviyenin bitişiğine tekke şeyhleri için bir meşruta inşa edildiği de bildirilmektedir;
Ayrıca tekkenin güneydoğu köşesinde, iki katlı bir düzenlemeye sahip olan Tevhidhane bulunmaktadır.
Bu özellikleriyle yapı Osmanlı dönemi tekkeleri içerisinde ayrı bir yere sahip olup; benzer örneği bulunmamaktadır.
Hacı Beşir Ağa’nın M.1745 tarihli vakfiyesinde yapının dokuz hücreden oluştuğu belirtilmektedir. Hacı Beşir Ağa, her hücrede bir kişinin ikâmet etmesini, ilk hücrenin ise şeyh efendilere tahsîs edilmesini şart koşmuştur. Nakşibendî tarikatına bağlı olarak kurulan tekkenin, kapatıldığı tarihe kadar aynı tarikata hizmet ettiği anlaşılmaktadır.
Hacı Beşir Ağa’nın inşa ettirdiği yapılar toplu olarak ele alındığında plan bakımından klasik dönem özelliklerinin devam ettiği görülmektedir. Ancak Eminönü’ndeki külliyenin sebili ve Divanyolu’ndaki çeşme gibi Batılılaşmanın habercisi denemeler de yapılmıştır. Eminönü’ndeki külliyenin diğer yapılarında planda olmasa da süslemelerinde yeniliklerin uygulandığı dikkat çekmektedir.
Malzeme ve Teknik:
İçerisi tamamen sıvalı ve boyalı olan yapının sadece doğu cephesinde ve avlusunda inşa malzemesi görülebilmektedir. Sıvasız olan kısımlardan anlaşıldığı kadarıyla tekke; taş, tuğla ve mermer malzemeden inşa edilmiştir. Yapının beden duvarları moloz taş ve tuğlanın nöbetleşe kullanıldığı almaşık duvar örgü tekniğine sahiptir. Yapının giriş kapısı düzgün kesme taş malzemedendir. Avlu revaklarını taşıyan sütunlar ve başlıkları mermerdir. Beden duvarlarının üzerinden yükselen bacalar ise tuğladır. Yapının avlusu günümüzde demir konstrüksiyon üzerine cam kaplamadır.
Süsleme:
Mermer sütun başlıklarındaki geniş yapraklı bitkisel düzenlemeler dışında yapıda süsleme öğesi görülmemektedir.
Geçirdiği Onarımlar ve Bugünkü Durumu:
Yaptığımız arşiv taramalarında yapının Osmanlı döneminde çeşitli tarihlerde onarım geçirdiği anlaşılmaktadır. Arşiv belgelerinden yapının H. 1315 / M. 1897-1898 ve H. 1324 / M. 1906-1907 yıllarında onarım geçirdiğini öğreniyoruz.
KAYNAK: HACI BEŞİR AĞA ESERLERİ ( LOKMAN TAY)
FOTOĞRAFLAR: EROL ŞAŞMAZ / İÇ MEKAN FOTOĞRAFLARI :LOKMAN TAY
EMİNÖNÜ HACI BEŞİR AĞA KÜLLİYE TEKKESİ – FATİH –İSTANBUL Fotoğraf Galerisi
CAMİİ 2.jpg)
