Yapı, İstanbul’un Beyazıd İlçesi’nde, Kapalıçarşı’nın Tığcılar Sokağı’nda, Mercan Kapısı girişinde yer almaktadır. Üzerinde inşa kitabesi bulunmayan yapının tarihlendirmesini Hacı Beşir Ağa’nın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nde bulunan H.1148 / M.1735-1736 tarihli vakfiyesinden hareketle yapmak mümkündür.
Söz konusu vakfiyenin H.1148 / M.1735-1736 tarihli olduğu göz önüne alındığında yapının M.1735-1736 yıllarından önce inşa edildiği kesinleşmektedir. Diğer taraftan hanın giriş kapısının bitişiğindeki çeşmenin M.1728 tarihli olmasından hareketle yapının M.1728-1735-1736 yılları arasında inşa edildiği düşünülebilir.
Mimari Tanım:
Kapalıçarşı’nın Tığcılar Sokağı’nda bulunan hanın etrafı diğer yapılarla kuşatılmış durumdadır. Günümüzde büyük oranda harap vaziyette olan yapı, revaklı, açık avlulu iki katlı plan şemasına sahiptir. Ancak yapı arazinin şekline uygun olarak inşa edildiği için asimetrik planlıdır. Günümüzde yapının içerisine yeni bölümler eklenmiş ve mevcut bölümlerin planları bozulmuş durumdadır.
Hacı Beşir Ağa’nın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nde bulunan H.1148 / M.1735-1736 tarihli vakfiyesinde yapı, “Ayasofya-yi kebir vakfına senede dört yüz seksen akçe mukataalı tahtani onyedi bab kargir oda ve fevkani onbeş bab kargir oda ve iki kenif ve dehliz-i müştemil müceddeden bina eylediğim mülk kargir hanımı ve ittisalinde müceddeden bina ve ihya eylediğim su çeşmesi cari ve sebil kanavat-ı memlukeme tebe’iyyet ile mülküm olan iki masura ma’i cariyi ve han-ı mezburun kapusunun sol canibinde arsasının Mimar Sinan vakfına senede yüzaltmış sekiz akçe mukataalu mülk tacir dükkânımı”389 şeklinde tanımlanmaktadır.
Yapının alt katının 17 oda, üst katının ise 15 oda ile birlikte iki adet tuvalet ve bir koridordan meydana geldiğini öğreniyoruz. Ancak vakfiyede yapıyla ilgili başka herhangi bir bilgi yer almamaktadır.
Etrafı diğer yapılarla kuşatılmış olan hanın sadece giriş cephesinde dış cephe görülebilmektedir . Dışarıdan görülebilen yapının orijinal bölümü harap vaziyettedir. Ayrıca yapıya sonradan eklemelerin olduğu da görülmektedir. Kapının kuzeyinde kalan kısmın yakın tarihte yenilendiği malzeme farklılığından anlaşılmaktadır. Kapının hemen üzerindeki bölüme sonradan iki kat eklenmiştir. Kapının üzerindeki orijinal olan bölümde ise iki adet küçük pencere yer almaktadır. Güneydeki pencerenin üzerinde tuğla malzemeden hafifletme kemeri mevcuttur.
Hanın yuvarlak kemerli kapısından geçildiğinde, üzeri beşik tonoz örtülü bir geçitle avluya ulaşılmaktadır. Yaklaşık kare planlı avlunun etrafı orijinalliğini yitirmiş revaklarla çevrilidir. Revakların arkasında odalar bulunmaktadır. Ancak günümüzde bu odaların tamamı asli halini yitirmiş durumdadır. Avluya sonradan eklenen üniteler de yapının orijinal planının algılanmasını imkânsız kılmaktadır.
Yapının günümüzde kuyumcular tarafından atölye olarak kullanılması, içerisinde bir takım değişikler yapılması sonucunu doğurmuştur. Gerek atölye için ocakların eklenmesi, gerekse güvenlik nedeniyle içeride farklı birimlerin oluşturulması yapının asli planının bozulmasına neden olmuştur. Kısmen de olsa asli halini koruyan birimlerden anlaşıldığı kadarıyla kare planlı avlunun her cephesinde dörder adet oda yer almaktadır. Yaklaşık kare planlı odaların üzeri günümüzde düz damla örtülüdür. Ancak kaynaklardan öğrendiğimiz kadarıyla bu mekânların asli halinde tonoz örtülü olması gerekmektedir392. Alt kattaki bu mekânlar, kare formlu birer pencere ve lentolu kapılarla avluya açılmaktadır. Pencerelerin tamamı demir parmaklıklıdır. Muhtemelen güvenlik sebebiyle alt kattaki mekânların dış cepheye açılan pencereleri bulunmamaktadır.
Günümüzde üzerleri düz dam örtülü olan mekânların ve avluyu çeviren revakların asli halinde çapraz tonozla örtülü olduğunu kaynaklardan öğreniyoruz. Yapının güney cephesindeki revaklarla birlikte muhtemelen bu cephedeki mekânlar da yıkılmıştır. Bu cepheye sonradan mekânların eklendiği ve kısmen bir üçüncü kat inşa edildiği de görülmektedir.
Malzeme ve Teknik:
Büyük oranda harap durumda olan yapının sağlam kısımları sıvalı olduğu için inşa malzemesi görülememektedir. Ancak sıvaların döküldüğü kısımlardan ve kısmen sağlam olan giriş cephesinden anlaşıldığı kadarıyla yapı, taş-tuğla almaşık duvar örgü sisteminde inşa edilmiştir. Ayrıca kaynaklardan da yapının orijinal üst örtüsünün ve kemerlerinin tuğladan olduğunu öğreniyoruz.
CAMİİ 2.jpg)
