Yapı, İstanbul’un Fatih İlçesi, Sümbül Efendi Mahallesi’nde, Ali Fakih Camisi’nin güneyindeki Hacı Beşir Ağa Sıbyan Mektebi’nin avlu duvarına bitişik olarak inşa edilmiştir.
Üzerinde yer alan inşa kitabesine göre yapı H.1150 / M.1737-1738 yıllarında Hacı Beşir Ağa tarafından yaptırılmıştır.
Yapının kitabe metnini Şair Yumni yazmıştır. Ancak kitabenin bazı bölümleri tahrip olduğu için okunamamıştır.
Kitabenin okunuÅŸu;
Pâdişah-ı bahr-u ber hâkân-ı kerrûbi seyr /Hazret-i sultan-ı Mahmud-ı mekarimi’ttisaf
Saye-i hıfzında ol şah-ı adalet-güster / Kişver-i âlemden oldu mün’adim ehli hilaf
Ol şahın Darü’s-saâde Ağasın hak eylemiş / Mai-li asar-ı hayr-u talib nehr-ü afaf
Hazret-i Hacı Beşir Ağa-yı Ekrem kim ânın/ Bahr-u cudundan ider misvare-i alem itiraf Sain-i meşgul ide Mevla-ki minnet eyleyüb / İtdi bu nev çeşmeye bir mekteb-i âli muzaf
Tarhını seyreylese kendü kusurun sû-be-sû / Eyler … bâki kasr-ı hûri itiraf
Yûmniyâ davet idüb atşana tarihin didim / Nûrdur bu çeşme-i dil-cûya gel iç ma-i saf H.1150 / M.1737-1738
Yapı, tek cepheli ve tek kemerli duvar çeşmesi olarak inşa edilmiştir. Çeşmenin ön cephesi hafif dışa taşırılarak vurgulanmıştır. Çeşme nişi, yanlardaki yekpare ayaklara oturan sivri kemerle örtülüdür. Kemer kilit taşında tahrip olmuş geometrik bir motif görülmektedir. Kemerin üzerinde yedi satır ve iki sütun şeklinde inşa kitabesi bulunmaktadır.
Kitabe panosu iki adet silmeyle çerçevelenmiştir. Çeşme nişi içerisinde bulunan blok şeklindeki ayna taşının ortasına kazıma tekniğiyle düşey dikdörtgen formlu bir pano oluşturulmuştur. Bu panonun üst kısmı kaş kemer şeklinde düzenlenmiştir. Ancak bu bölüm kısmen tahrip olmuştur. Yanlardaki ayakların taban seviyesinden başlayan üç adet yarım daire formlu silme kuşağı, çeşmenin dışa taşkın ana cephesini kuşatmaktadır. En dıştaki silmeler beden duvarının üst seviyesinde kum saati şeklinde sonlanmaktadır. Çeşmenin önünde bir su yalağı bulunmaktadır. Su yalağının iki yanında da birer adet dinlenme sekisi yer almaktadır. Ancak yol seviyesi yükseldiği için dinlenme sekilerinin çok az bir kısmı görülebilmektedir. Ayrıca çeşmenin yan cephesinde muhtemelen sonradan eklenmiş küçük bir suluk mevcuttur. Bu suluğun alınlığında bitkisel bezemeler görülmektedir. Çeşmenin saçak kısmı cepheden dışa taşırılmış profilli silmelerle hareketlendirilmiştir.
Eser, tamamen düzgün kesme taş malzemeyle inşa edilmiştir. Sade bir düzenlemeye sahip olan çeşmede, basit süsleme öğeleri görülmektedir.
Üzerinde onarım kitabesi bulunmayan yapıyla ilgili Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde yaptığımız arşiv taramasında çeşmenin suyollarının onarım geçirdiğine dair kayıtlara ulaşılmıştır.
CAMÄ°Ä° 2.jpg)
