Fevkani bir yapı olan Kaditler camiinin alt katı 1835, üst katı ise 1847 yılında inşa edilmiştir. Lala Hüseyin Paşa Caddesi üzerindeki Hasırpazarı olarak bilinen bölgede yer almaktadır.
Kadit kelimesi iskelet anlamına da gelmekte olup inşaat sırasında bulunan üç tane kafatasından dolayı cami bu isimle anılmaktadır. Bu kafatasları pamuklara sarılmış ve bir türbe yapılarak türbeye defnedilmiştir.
Cami inşaatının ilk katına 1833 yılında Halil Kamil Ağa tarafından başlanmış ve 1835 yılında Kütahya muhassılı Hafız Mehmet Paşa zamanında bitirilmiştir. 1848 Yılında ise Şehreküstü mahallesinden Yağcı Hacı Abdil bin Mehmet tarafından yapı tamir ettirilerek üst kat da ilave edilmiştir. Yine bu yıllarda dönemin müftüsü Hacı Abdil cami inşaatı tamamlandıktan sonra Hacı İsmail bin Ömer’i mütevelli tayin ederek yapıya 2500 kuruş vakfetmiştir. Bu paranın caminin tamirinde kullanılmasını ve her ramazanda bir hatim indirilmesini vasiyet etmiştir. 1909 yılına gelindiğinde yapıda tekrar onarım gerekmiştir. İmamzade Hacı İbrahim Efendi başkanlığında Fettahzade Hacı Hafız Efendi, Kethüzade Galip Bey ve İmamzade Süleyman Efendi’den oluşan bir heyetin girişimleriyle halktan 600 madeni Osmanlı lirası toplanmış ve yapı yeniden yapılırcasına restore edilmiştir.
Giriş kapısı üzerinde yer alan kitabe metninde 1330 (1911/1912) tarihi geçmekte iken üçgen alınlık kısmında 1335 (1916/1917) tarihi görülmektedir. Bu durumdan hareketle onarımlar 1917 yılıa kadar devam etmiştir diyebiliriz. İ. H. Uzuçarşılı cami ilk yapıldığında iç kısma levha halinde asılmış 1251 (1835/1836) tarihli bir kitabeyi yayınlamıştır. Bu kitabe bugün camide bulunmamakla birlikte Ara Altun da doktora tezinde bu kitabeyi göremediğini belirtmektedir. Bahsi geçen kitabe ise şu şekildedir:
“Yapıldıkda bu cami hâb’da üç er olup zâhir Birisi Hazret -i Behçet imiş ol Kutb-i Rabbânî
Demiş Saçlı Efendi’ye kapıya yaz bu tarihi Bu camide olan taat olur makbul -ı Subhânî 1251
(1835/1836)
Giriş kapısında yer alan kitabe ise şu şekildedir:
“Ey Kemal kudreti lutfile oldu var eden Bu kadid camiin mamur kıla ashab-ı hayre cümleten,
Affedüp isyanlarını dünyada kıldı rahmet Hicretin binüçyüz otuzunda buldu hitamı.
Ey Cemal izzeti nurile yoktan vareden, Bihesap ecr -i mesubatla sana bir yar eden,
Eshıya'ya Cenneti Ukba'da lütfen vareden, Gark olsun rahmetin deryasına bir böyle hayri vareden”.
Cami alt katta kare üstte ise enine dikdörtgen planlıdır. İki katlı yapının caddeye bakan cephesinde iki adet dükkan yer alır. İki sütuna oturan üçgen alınlığa ve sağır yuvarlak kemere sahip kitabeli girişi dükkanların yanında kuzeybatı köşede yer alır. Caddeye bakan bu batı cephe kesme taştan olup diğer cephelerde tuğla ve moloz taş görülür. Giriş açıklığının hemen üzerinde kitabe frizi yer alır. Bu kitabenin üstünde bulunan üçgen alınlıkta ise bir madalyon içerisinde 1335 tarihi görülür. Alınlığın uç noktası ve yuvarlak kemerin kilit taşı bitkisel detaylarla süslüdür. Giriş kapısı bu formu ile neoklasik tarzı yansıtır. Kapının hemen üzerinde ezan balkonu yer almaktadır. Kat ayrımı taşkın bir silme ile vurgulanmıştır. Üst katta 3 adet pencere görülür. Pencereler basık kemerlidir ve kenarları çini panolar ve kesme taşlarla diş oluşturacak şekilde düzenlenmiştir. Pencere kemerlerinin kilit taşları vurgulanmıştır. Pencerelerden sonra çini kuşak ve pek taşkın olmayan taş saçak gelir. Üst örtü ise kiremit çatıdır. Yapının güney cephesinde sadece üst katta mihrabın iki yanında birer tane oval pencere bulunur. Doğu cephede ise hem altta hem de üstte üçer tane pencere bulunur. Bu pencereler de basık kemerlidir. Kuzeyde ise pencere bulunmaz. Bu yönde bulunan alt ve üst kattaki açıklıklar minareye girişi sağlayan açıklıklardır. Fakat alt kattaki kullanılmamaktadır. Caminin Minaresi taş malzemeden inşa edilmiş olup 1953 sonrasına tarihlenir. Batı cephede yer alan ezan balkonu sebebiyle daha öncesinde bir minareye ihtiyaç duyulmamış olabilir.
Batıda bulunan kapıdan dar bir koridorla alt kata geçilir. Bu kat mescit olarak ve son cemaat yeri olarak da kullanılmaktadır. Bu kısımda minber ve vaaz kürsüsü bulunmaz. Üçgen alınlığa sahip taş bir mihrap yer alır. Mihrap nişi oldukça geniş olup kemer karnında kalın silmeler yer alır. Alınlığın üçgenini oluşturan hatlar da kalın silmelere sahiptir. Mihrap nişinde ve alınlıkta boya kalıntıları görülmektedir. Bu kalıntılar kötü durumda olup sebebi mavi yağlı boya ile kaplanmış olmalarıdır. Neyse ki 2007 yılında yapı restore edilmiş ve bu boyalar temizlenmiştir. Alt katın kuzeyinde mütevazi ölçekte bir müezzin mahfili yer alır ve hemen arkasında minareye giriş bulunur.
Kuzeyde yer alan ahşap merdivenlerle asıl harim katına ulaşılır. Enine dikdörtgen düzenlenmiş bu alan oldukça ferahtır. Güney duvarda tam merkezde yer alan mihrap alt kattakine benzer şekilde üçgen alınlığa sahiptir. Bu mihrabın da boyaları yağlı boya ile kaplandığı için siliktir. Bu katta da taş olan mihrap alt kattakine göre detaylı işlenmiştir.
Kenarlarda muma altında ve üstünde bitkisel işlemeler olan muma benzer plastrlar yer alır. Merkezdeki mihrap nişi yuvarlak kemerlidir. Kademeli silmelerle üçgen alınlığa geçilir. Alınlığın hatları da kademelidir. Alınlığın tepe noktasında iki rumi arasına alınmış yumurta motifi görülür. Mavi ve yeşilin tonları seçilen mihrabın nişinde kırmızı renk de görülür. Nişte yer alan süsleme formunun ne olduğu seçilememektedir. Mihrabın üstünde iki ucu küçük palmetlerle sonlanan yatay düzenlenmiş çini kartuş bulunur. Lacivert ve turkuaz renklerin hakim olduğu kartuşta beyaz renkle yazılmış kitabe görülür.
Bu kitabede “Amel Mehmed Emin min telamiz Mehmed Hilmi Kütahya 1328”
ifadesi yer almaktadır. Mihrabın doğu ve batı üst köşelerinde duvara yerleştirilmiş iki tane dışbükey çini madalyon bulunur. Allah ve Muhammed yazılı olan bu madalyonlar üstteki çini kartuşu yapan usta tarafından yapılmış olabiilir. 2007 restorasyonu öncesine ait fotoğrafta görülen bu madalyonların yerinde bugün altın yaldızlı farklı madalyonlar bulunmaktadır. Güneybatı köşede yer alan ahşap minber basit geometrik formlar taşır. Herhangi bir boya ile yapılmış süsleme barındırmaz. Güneydoğuda yer alan ahşap vaaz kürsüsü konik biçime sahip olup açık ve koyu yeşil düşey kuşaklar barındırır. Bu kuşaklar üzerinde küçük çiçek motifleri görülür.
CAMİİ 2.jpg)
