18.YY. sonları ile 19. Yy’nın ilk yarısında yaşayan Hacı Osman Ağa, Pazar Camii arkasındaki boşluğa iki katlı 13 odalı medrese yaptırır.
Medrese dönemin saygın müserrislerinde Kayıkzade Hafız Mehmet Hayri Efendi ( Muğlanın ilk torna ustalarında Çakır Kemal’in dedesi ) Müderris olarak atanır. Ölümünden sonra medrese müderrisliğine Kayıkhocaoğlu Hacı Kazım Efendi atanır.
Bu nedenle tahıl pazarındaki medrese Kayıkzade Medresesi olarak bilinir. Medresenin banisi Hacı Osman Ağa bugün torunlarının soyadları Ülkümen, Tekinalp, Kolcuoğlu ve Altınay olarak bilinen Hacı Fevzi Efendi’nin Muğla’nın ilk belediye başkanlarından Hacı Memiş Ağa’nın ve Çiftçi Hacı Mehmet Ağanın babalarıdır.
Kazyıkzade Medresesi ve avlusu 1913-1914 yıllarında Muğla il Özel İdaresinin malı olur. Menteşe’ye önce 1914 yılında, sonra 1920 yılında Mutasarrıf olarak atanan Selanikli öğretmen kökenli Müştak Lütfi Gürsan Pazar Camii bitişiğindeki bu alanı eğitim yuvası haline getirmek ister. 1920 de kurduğu ve adı ”Medrese-tül Müştak” olarak bilinen okulda Muğla Sultanisi öğretmenleri ders verir. Bu nedenle Müştak Medresesi öğrencileri sadece dini bilgilerle, değil pozitif bilgilerle de donanmış halde okuldan mezun olurlar.
Tevhid-i Tedrisat Yasasının çıktığı 1924 yılına kadar alan, Medrese-tül Müştak Medresesi Avlusudur. Avluya doğudan tabakhane sokağının kasapları, kebapçıları, manifaturacıları ve nalburiye tüccarları çevirili.
Batısında Muğlayı Aydına bağlayan şehrin tek çıkış yolu Saatli kule caddesi vardır. Caddede Halil İbrahim Ağa Cezayirli kömür çuvalı hanlarıyla şehrin ünlü fırınları, bakkalları, semercileri, terzileri ve papuççuları yer alırdı.
Avlı 1937 şehir planlamasında tahıl pazarı olarak işlev değiştirir. Muğla Valisi Recai Gürelli ve Muğla Belediye başkanı İskender Alper’in beraber hazırladıkları Zahire –Tahıl Pazarı Erman Şahin’in Muğla Belediye Başkanı seçildiği 1973 yılına kadar tahıl pazarı olarak işlevini sürdürdü.
Türkiye Çay Tarımının babası1880 doğumlu Zihni Derin ile onun yaşıtı Müderris Dehri Mehmet Hilmi Akşehirli Hoca çocukluk yıllarını bu avluda geçirmişlerdir.
Medrese-tül Müştak Medres avlusu yeni şekline ve işlevine Muğla Belediye Başkanı Dr. Osman Gürün’ün başkanlık döneminde ( Nisan 2011) de kavuşur.
KAYNAK : ÜNAL TÜRKEŞ ARŞİVİ (NİSAN 2011) (TANITIM LEVHASINDAN ALINTIDIR.)
CAMİİ 2.jpg)
