YATAĞAN –ESKİHİSAR –( STROTONİKEA)- ABDULLAH AĞA EVİ -MUĞLA
Antik Bouleuterion binasının güneyinde bulunan ve kuzey duvarındaki kitabeden H.1292 (M. 1875) senesinde yapıldığı anlaşılan ilk örneğimiz halk arasında Abdullah Ağa Evi olarak adlandırılmaktadır. Doğu-Batı doğrultusunda uzanan yapı iki bölüm halinde inşa edilmiştir.
Doğudaki bölüm bugün terkedilmiş, batıdakinin ise bazı odaları kullanılmaktadır.Batıdaki bölümde odaların bazılarının kapalı olması ve sahibinin de başka şehirde oturması sebebiyle inceleme yapma imkanımız olmadı. Biz ancak doğudaki bölümde etraflı olarak araştırma yapabildik. İki katlı ve dış sofalı plan tipinde inşa edilen evin dış duvarlannda devşirme antik malzeme ile tuğla kullanılmıştır. Kuzey cephede doğudaki bölümün ahır kısmına girişi sağlayan iki kapı bulunmaktadır.
Zemin kat ile birinci katın birleştiği kısımda bir silme mevcuttur. Birinci katta doğudaki bölüme ait almlıklı üç pencere ile, batıdakine ait alınlıklı bir başka pencere vardır. Ayrıca cephenin ortasında iki mazgal pencere ile bunların üstünde yuvarlak birer pencere daha mevcuttur. Yapının inşa kitabesi de yine bu cephededir.
Kitabenin metniTercümesi:
“Açıldıkça düşmanın gözü kapansın, înna Fetehna suresinin hakkı için.”
Doğu çephede birinci katın hayahna açılan iki pencere mevcut , iki pencere arasındaki mermer bir levhaya kelimesi dekoratif bir şekilde işlenmiştir. Ayrıca duvarda içteki ocak ve bacanın çıkıntısı da görülmektedir. Evin kuzeydoğu köşesinden bahçeye geçilmekte, binaya esas giriş ise güney cepheden sağlanmaktadır. Güney cephe ortasındaki kapıdan zemin katın doğu-batı doğrultusunda uzanan hayat kısmına girilir. Hayatın kuzeyinde penceresi bulunmayan bir mekân ile doğu tarafında mimari ve süsleme açısından önemli bir özelliği bulunmayan başka bir oda mevcuttur. Birinci kattaki baş odanın altında bulunan ve kapısı avluya açılan odanın doğu duvarında bir ocak ve bu ocağın iki tarafında birer niş ile güney duvarında iki penceresi mevcuttur. Ayrıca kapının sağında ve solunda da birer dolap yer almaktadır.
Birinci kata hayatın batısından bir kısmı mermer, diğer kısmı ise ahşap basamaklı olan bir merdivenle çıkılmaktadır. Merdivenle ulaşılan hayatın önü daha sonra soğuğa karşı kapatılarak, orijinalinde açık sofalı olan plan şeması, kapalı sofa haline dönüştürülmüştür.
Hayatın kuzey tarafında üç, güneydoğu köşesinde ise bir adet mekân bulunmaktadır. Kuzeydeki mekânlardan ortadaki kuzey tarafta ikiye bölünmüş ve bunlardan batıdaki helâ olarak düzenlenmiştir. Doğudakinin zemini ahşap döşemeli olduğundan bu mekânın fonksiyonu hakkında kesin bir şey söylemek zordur. Kuzeydeki bütün mekânlar birer kapıyla birbirleriyle irtibatlıdır.
Yaklaşık kare bir alana sahip olan doğudaki odanın kuzey ve güney duvarlarında ikişer pencere mevcuttur. Doğu duvardaki ocak sistem olarak yapıdaki diğer ocaklara benzemektedir. Ocağın iki tarafında birer niş vardır. Batı duvarında yer alan 2.20 m yüksekliğinde ve 60 cm. derinliğindeki ahşap dolabın bir bölümüne alçı ile sıvalı bir niş yerleştirilmiştir. Bu niş muhtemelen lambalık olarak kullanılmıştır. Odanın tavanı alttan kaplamalıdır. Batıdaki odanın kuzey duvarında bir, güney duvarında ise iki penceresi mevcuttur. Batı duvarda bir ocak ile kuzey duvarda bir niş vardır. Doğu duvarda yer alan ahşap dolap, doğudaki odanınki gibi düzenlenmiş olup, yalnız burada lambalık yoktur. Tavanı da yine alttan kaplamalıdır. Kuzeydeki kapıların söve, lento ve eşikleri ahşaptan olup, lentolar ahşaptan yapılan motiflerle çakma tekniğinde süslenmiştir.
Genelde sade bir plan ve süsleme özelliği gösteren yapının dikkate değer bölümü güneydoğu köşede yer alan ve avluya doğru çıkıntı yapan baş odasıdır. Odaya diğerlerinden daha zengin bir süsleme özelliği gösteren kapıdan girilmektedir . Kapı çerçevesinde antik mimarinin etkisi de görülür. Kenarlarda sütunceler, üstte baştaban, onun üzerinde ise üçgen bir alınlık mevcuttur.
Alınlığın kenarlarında ise köşe akroterieri gibi süsleyici elemanlar vardır. Kapı sövelerinin üzerine çakılarak yerieştirilen sütunceler burmalı olup, dekoratif birer kaideye sahiptirler. Lentoda bulunan eliptik kartuşlar şeklindeki süsleme bütün kapıların lentosunda aynı şekilde işlenmiştir. Kapının çerçevelerinde ve bölümleri birbirinden ayıran kısımlarda ince çıtalar kullanılmış ve bu özellik süslemeye aynı bir görünüş kazandırmıştır.
Odanın doğu duvarında iki dolap, güney ve batı duvarlarında ise ikişer pencere bulunmaktadır. Odanın en önemli kısmı, ahşaptan çakma tekniği ile yapılan tavan süslemesidir.
Tavan, yanlardan merkeze doğru daralan kareleri oluşturulan değişik motifli tezyinat kuşaklan ile süslenmiştir. Özel şekilde kesilmiş paralel kenar parçacıklada oluşturulmuş zigzaglı kuşaklar, ince çıtalarla çerçevelenmiş uç uca eklenen eşkenar dörtgenler ve burma şeklinde tezyin edilmiş oyma çıtalar küçük çivilerle ahşap kaplama tavanın üzerine çakılmışlardır. Göbekte ise merkezinden ahşap oyma bir püskülün sallandığı daire içine yerleştirilmiş çok köşeli bir yıldız motifi yer almaktadır.
KAYNAK: ESKİHİSARDA TÜRK YAPILARI (Yrd. Doç. Dr. Ali BAŞ )
FOTOĞRAFLAR : EROL ŞAŞMAZ
YATAĞAN –ESKİHİSAR –( STROTONİKEA)- ABDULLAH AĞA EVİ -MUĞLA Fotoğraf Galerisi
CAMİİ 2.jpg)
