Köy meydanının batısında ve hamamın yakınında bulunan cami banisinin adından dolayı Şaban Ağa Camii olarak adlandırılmaktadır.
Kitabesine göre eser H. 1293 (M.1876) senesinde yeniden inşa edilmiştir. Birçok tamirat geçirmiş olmasına rağmen, günümüze kadar sağlam olarak gelebilmiştir.
Evliya Çelebi Eskihisar'da biri Menteşeoglu Sultan Ahmed tarafından inşa ettirilen Kuru Camii olmak üzere iki cami olduğunu belirtir. Bunlardan aşağı çarşıda Sultan Camii diye adlandırılan yapıyı şöyle tarif eder: "Bu caminin dış solunda iki değirmen çevirir lezzetli su vardır. Caminin dış sofalarında mermer sütunlar üzerine kubbeler vardır”. Muhtemelen altından su kanalı geçen Şaban Ağa Camii,Evliya Çelebi'nin bahsettiği Sultan Camii'nin temelleri üzerine yeniden inşa edilmiştir. “Hilair'in gravüründe de bugünkü Şaban Ağa Camii'nin bulunduğu yerde üzeri kubbe ile örtülü ve tek şerefeli bir minaresi olan cami görülmektedir. Evliya Çelebi'nin bahsettiği diğer cami bugün mevcut değildir. Cami dikdörtgen bir plan şemasına sahiptir. Harim ise 14.80x14.80 m. ebadındadır. Duvarları moloz taş ve devşirme mermer parçalar ile inşa edilmiş olup, üzeri sıvanmıştır. Üst örtüsü kiremit kaplı kırma çatılıdır. Metal minaresi cümle kapısının hizasında çatıdan itibaren yükselmektedir. Minareye çıkış mahfilden sağlanmıştır. Caminin kuzeye açılan girişinde sekiz ahşap sütunla desteklenmiş, ahşap tavanlı bir revak şeklinde son cemaat mahalli bulunmaktadır.
Cümle kapısının eksenine rastlayan orta kısım bağdadi duvarlarla yükseltilerek, yan bölümlerin çatısından ayrı bir beşik çatı ile örtülmüştür. Tavanı destekleyen ahşap sütunların aralarındaki bağdadi kemeder ve orta bölümün örtü biçimi caminin dış mimarisine değişik bir görünüş kazandırmıştır. Revak sütunlarının arası alçak bir duvarda kapatılmış olup, son cemaat mahalline cümle kapısı eksenindeki kapı boşluğundan girilmektedir.
Son cemaat mahallinin batı duvarı tavana kadar örülmüş, altından su kanalı geçtiğinden doğu taraftaki bir bölüm ise açık bırakılmıştır. Son cemaat mahallinde, ortadaki cümle kapısının iki yanında simetrik biçimde yerleştirilmiş dört büyük alt ve iki küçük üst pencere mevcuttur. Üstteki pencerelerin son cemaat mahallinin tavan kaplamasıyla yarıya kadar kapatılması, bu bölümün sonradan tamir edildiğini göstermektedir. Harime kuzey duvarın ortasında yer alan ve önünde iki basamaklı bir merdiveni bulunan yarım daire kemerli kapıdan girilmektedir.
Kapının üst kısmında, yine harimle irtibatlı olan yanm daire planlı bir mükebbire bulunmaktadır.
Cümle kapısının etrafını duvardan 10 cm. çıkıntı yapan ve 20 cm. genişliğinde olan mermer bir silme çerçevelemektedir. Harime bir basamakla inilmektedir. Harimin kuzeyinde boydan boya uzanan fevkani bir ahşap mahfil vardır. Ortada bulunan ve 175 cm. genişliğinde olan geçiş kısmının iki yanında tabandan 10 cm. yükseltilmiş ve önünde ahşap çıtalarla oluşturulmuş korkuluklar bulunan maksureler vardır . Mahfile harimin kuzeydoğu köşesinden ahşap basamaklı merdivenle çıkılır. Mahfil döşemesinin oturtulduğu ve basık ahşap kemerlerle birbirine bağlanan sütunlar yukarıda tavan kaplamasına kadar devam ettirilmiş, bunların aralan hem alttaki maksureler hizasında, hem de mahfil katında oyma ahşap korkuluklaria kaplanmıştır. Üstte, kapı eksenine rastlayan orta açıklıkta yarım daire şeklinde bir çıkma bulunmaktadır. Güney duvarının ortasında bulunan mihrap yarım daire şeklinde düzenlenmiştir. 45 cm. derinliğindeki mihrap nişi, duvardan 9 cm. lik bir çıkıntı yapan ve 26 cm. genişliğinde olan bir silme ile çerçevelenmiştir. Mihrabın kitabelik kısmına metal üzerine yazılan bir ayetmonte edilmiştir. Sade görünüşlü minber devşirme antik mermer bloklarıyla yapılmıştır.
Caminin içerisi dört duvarda yer alan 16 pencere ile aydınlatılmıştır. Ayrıca doğu, batı ve güney duvarların üst kısımlarında ikişer adet yuvarlak pencere ile, kuzey duvarın üst kısmında dikdörtgen iki pencere daha bulunmaktadır. Caminin tavanı alttan kaplamalıdır. Harimin ortasında bulunan ve 33x33 cm. ebadındaki iki ahşap ayakla desteklenen üst örtü, 75cm. kalınlığındaki beden duvariarına oturmaktadır. Ayrıca mahfilin önünde bulunan 18x18 cm. ebadındaki on adet ahşap sütun da taşımaya yardımcı olan elemanlardır. Caminin yeniden inşa edildiğini gösteren kitabesi cümle kapısının üst kısmında ve hemen sağda bulunmaktadır . Yaklaşık 35x35 cm. ebadındaki kitabenin metni şöyledir: Tercümesi:
Allah kuluna vardım lütfûnda bulununca gerçekten tutup ona gümüş ediversin.
Köy halkı tarafından Allah'ın yardımıyla bu camii ne güzel yeniden ihya ettiler.
Rahim şu gelecek mısra ile onun tarihini remz etsin. Bu camii inşa ederek ne güzel tamir ettiler.
Bina eden ve işyapan Şaban Rana'nın makamı yüce cennet olsun.
Sene 1293
Bu kitabeden caminin H. 1293 (M.1876) senesinde Şaban adlı bir şahıs tarafından yeniden inşa ettirildiği anlaşılmaktadır.
Son cemaat mahallinde ve cümle kapısının solunda, câminin bânîsine ait olduğu söylenen 190x81 cm. ebadında mermerden bir sanduka bulunmaktadır. Sandukanın üzerinde herhangi bir yazı olmadığından, bu mezarın gerçekten câminin bânîsine ait olup olmadığı hakkında kesin bir şey söyleyemiyoruz.
KAYNAK: ESKİHİSARDA TÜRK YAPILARI (Yrd. Doç. Dr. Ali BAŞ )
FOTOĞRAFLAR : EROL ŞAŞMAZ
YATAĞAN –ESKİHİSAR –ŞABAN AĞA CAMİ – MUĞLA Fotoğraf Galerisi
CAMİİ 2.jpg)
