CAMÄ°Ä° 2.jpg)
|
|
|
|
|
YATAÄžAN- TURGUT (LEYNE)- Ä°LYAS BEY CAMÄ°Ä° -MUÄžLA
Muğla ili Yatağan ilçesine bağlı, eski adı Leyne olan Turgut nahiyesinde, Cumhuriyet Meydanı'ndadır. Cami, dıştan dışa 18.15 X 13.35 m. ölçülerinde olup, altta sekizgen üstte onikigen çift kasnak üzerine oturan kurşun kaplı tek bjr kubbeyle1 örtülü bir harim ve batı cephesinde, beşik tonozlu bir girişiyle birlikte dıştan üstü kiremit kaplı çapraz tonozlarla örtülü iki gözlü bir son cemaat mahallinden müteşekkildir. Kuzeyde tek şerefeli, silindirik gövdeli bir minare yer almaktadır.
Harime, batı cephedeki beşik tonozlu bir medhalden geçildikten sonra, basık kemerli, ahşap çift kanatlı bir kapıdan girilmektedir. Girişin hemen solunda minareye çıkışı sağlayan alçak bir kapı yer almaktadır. Harimin üzeri köşelerde pandantiflere, yanlarda duvarlara oturan prizmatik Türk üçgenleriyle geçilmiş, yaklaşık 9.50 m. çapındaki bir kubbe ile örtülmüştür.
İçeride, dikdörtgen şekilli çökertmeler içerisinde dördü doğu, ikisi kuzey, ikisi de batı cephe duvarında olmak üzere toplam sekiz adet yuvarlak kemerli açık dolap nişi mevcuttur.
Burada bu kadar çok dolap nişinin mevcud olması, burasının camı olmasının yanı sıra bir zaviye olma ihtimalini; en azından bitişiğinde olması muhtemel bir zaviye ile irtibatlı ve onun ibadet mekanı durumunda olabileceği düşüncesini akla getirmektedir. Çünkü, evvelce cami yakınında bir su menbaının duvarına sonradan konulduğu söylenen H 701 -M1368 tarihli, Hoca Mukbil adında bir zat tarafından yaptırılmış bir zaviyeye ait inşa kitabesi, 1991 yılında yaptığımız araştırmalarda Turgut İlkokulu bahçesinde kaderine terk edilmiş sıradan bir taş parçası şeklinde bulunmuştur.
Camiin mihrab, minber, vaaz kürsüsü ve mahfıli devrinden olmayıp 1957 yılı onarımlarının eserleridirler. Harimin kuzeydoğu köşesinden dönerek yükselen merdivenlerle çıkılan fevkani mahfil kuzey, doğu ve batıdan cephe duvarlarına, güneyde ise altı ahşap direk üzerine oturmaktadır.
Turgut (Leyne) İlyas Bey Camii'nin kuzey cephesinde yer alan minaresi , Balat İlyas Bey Camii minaresi gibi pabuç kısmından yukarısı tuğla örgülü silindirik gövdeli, tek şerefeli ve konik külahlıdır.
Süsleme :
Yapının devrinden günümüze kadar sağlam gelebilen dış cephelerinde, taş ve tuğla malzemenin münavebeli olarak işlenişi, fonksiyonel bir süsleme olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu ahenkli duvar örgüsünde, beyaz mermer söveli pencerelerden günümüze kadar sağlam gelebilmiş olan güney cephedekilerin pencere alınlıkları, tuğla işçiliğinin ve süslemesinin güzel örneklerini sergilemektedir.
Yapının diğer pencerelerinde benzer süslemeli bir düzenleme görünmemektedir. Bunun sebebi olarak yapının geçirdiği onarımları göstermek zordur. Orijinal durumunu muhafaza ettiği anlaşılan güney duvarındaki doğu penceresinin kaş kemerinin tertibi aynı olmakla birlikte kemer köşelikleri vurgulanmamıştır. Bu güzel kompozisyonun sadece bu cephede yer almasının belki de özel bir sebebi bulunmaktadır.
Tuğla malzemeli önemli bir süsleme elemanı da "testere dişi şeritler"dir. Tuğlaların diyagonal olarak yerleştirilmesi ile elde edilen testere dişi silme şeritler, ışık-gölge ritmiyle hem dekoratif etki sağlamakta hem de duvarlarda üst örtü veya kemerler arasında ayırıcı bir unsur olarak yerini almaktadır. XI. yüzyıldan itibaren Bizans mimarisinde genelleşen motif, Osmanlılar zamanında Fatih Devri sonuna kadar kullanılmasını yanı sıra özellikle Batı Anadolu'da kurulmuş beyliklerde de oldukça fazla uygulama alanı bulmuştur.
Kitabeler:
Yapının inşa kitabesi mevcut değildir. Ancak, basık kemerli giriş kapısı üzerinde oldukça girift, istifli, sülüs hatlı, tamir kitabesi olması kuvvetle muhtemel bir kitabe bulunmaktadır. Kitabe şöyledir :
"Ana rOz-i ceı.Ma nıuazzeb itrnesü İ'ta itsün ana Hak hayr-ı Adnf
Ana ruzi kılındı dar-i huldl Gelür çün tfu"ll:ıi daru1' -muhalled"ı
Kitabenin sadeleştirilmiş şekli şöyledir :
"Ona kıyamet gününde (Allah) azab etmesin Allah ona Cennetin en hayırlısını versin
Ona ebedt Cennet nasib kılındı Çünkü onun tarihi şöyle gelir:darü1-muhalled (ebedt Cennet)
Kitabenin son satırında ebced hesabı ile 910/1504-5 tarihi, tarih düşürülmüştür. Bu tarih muhtemelen yapının tamirine aittir.
Evvelce, camiin yakınında bir su menbarnın duvarına konulmuş olduğu söylenen ve halen Turgut İlkokulu bahçesinde bulunan tek parça mermer üzerine sülüs hatla yazılmış dört satırlık bir zaviye kitabesi meseleye ışık tutmaktadır. Kitabe şöyledir :
"Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla. Bu mübarek zaviyeyi, hayırlar sahibi ve iyilikler kaynağı Hoca Mukbil, 772 senesinde bina etti."
Kitabeye göre, hayu ve basenat babası Hoca Mukbil adında bir zat 772/1370-71 yıllarında bu mübarek zaviyeyi inşa ettirmiştir.
Tarihlendirme :
İlyas Bey Camii'nin yapımına ait halihazırda herhangi bir kitabe veya yazdı belge mevcut değildir. V.G.M. arşivindek:i tescil dosyasında, M. l3ll yılında İlyas Bey tarafından yapıldığı kaydı yer almaktadır.
KAYNAK: PROF.DR. Ä°SMAÄ°L AKA ARMAGANI (Remzi DURAN)
FOTOÄžRAFLAR: EROL ÅžAÅžMAZ |
| YATAÄžAN- TURGUT (LEYNE)- Ä°LYAS BEY CAMÄ°Ä° -MUÄžLA FotoÄŸraf Galerisi
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | |
|
